Wanneer ‘samenwerking’ geen samenwerking meer is – hulphonden, contracten en gelijkwaardigheid.

In dit artikel gaat het niet over één school, één organisatie of één incident. Het gaat over een patroon in de hulphondensector: een contractcultuur die steeds vaker draait om controle, risicomijding en macht – en steeds minder om gelijkwaardige samenwerking.

Dit is geen aanval op hulphondenscholen. Dit is een oproep tot volwassenheid, reflectie en verandering.

We zijn geen dossiers. Geen risico-objecten. Geen ondergeschikten. We zijn volwassen mensen, klanten, eigenaren en samenwerkingspartners.

ADI en ADEU zijn geen wet

ADI (Assistance Dogs International) en ADEU (de Europese koepel) zijn kwaliteitskaders. Geen wetgevers. Ze maken geen wetten en bepalen geen burgerlijk recht.

Ze hebben wél nut. Vooral internationaal:

- Betere acceptatie door luchtvaartmaatschappijen

- Minder discussie aan grenzen

- Meer erkenning in het buitenland

Maar: ADI/ADEU zijn geen juridisch gezag. Ze schrijven niet voor hoe jouw eigendom geregeld is.

Wat ADI en ADEU in de praktijk betekenen (en wat veel mensen niet beseffen)

Wat veel mensen zich niet realiseren, is dit: de ADI-richtlijnen zijn wereldwijd hetzelfde.

Dat betekent dat dezelfde ADI-kaders gelden in Nederland, de Verenigde Staten, Afrika, Azië, Japan, China, Australië, Zuid-Amerika en alles daartussenin.

Voor ADEU geldt iets vergelijkbaars: de ADEU-kaders gelden in heel Europa. Oost-Europa, Zuid-Europa, Noord-Europa en West-Europa werken formeel allemaal met hetzelfde raamwerk.

De omstandigheden in die landen verschillen enorm: klimaat, infrastructuur, toegang tot zorg, cultuur rondom honden en wat als ‘normaal’ wordt gezien in training en huisvesting.

En toch vallen al die landen onder hetzelfde ADI- of ADEU-kader.

Dat laat zien wat ADI en ADEU in de kern zijn: wereldwijde en Europese kwaliteitskaders en brancheafspraken.

Ze gaan over hoe organisaties hun processen inrichten, hoe kwaliteit wordt bewaakt en wanneer een organisatie haar naam aan een team mag verbinden.

Ze gaan niet over welk voer een hond moet krijgen, welke dierenarts verplicht is, hoe iemands dagelijks leven ingericht moet worden of wie juridisch eigenaar is van de hond.

Als organisaties zeggen: ‘Dit moet van ADI’ of ‘Dit moet van ADEU’, dan is dat in de praktijk bijna altijd een eigen invulling van die organisatie. Wat in Oost-Europa, Zuid-Europa, Scandinavië en Nederland allemaal onder hetzelfde kader valt, kan onmogelijk zo gedetailleerd en dwingend zijn als sommige contracten doen voorkomen.

De kernzin van dit alles is: ADI en ADEU zijn kwaliteitskaders, geen wetgeving en geen juridisch keurslijf.

Eigendom verandert alles

Er zijn twee fundamenteel verschillende situaties:

1. De hond is eigendom van een organisatie of verzekeraar

2. De hond is eigendom van de gebruiker

In situatie 1 is het logisch dat de organisatie voorwaarden stelt.

In situatie 2 is het juridisch simpel: de hond is van jou.

De organisatie mag:

- begeleiden

- adviseren

- beoordelen of ze hun naam aan het team willen verbinden

Maar ze mogen niet:

- doen alsof ze mede-eigenaar zijn

- beslissen over jouw leven

- beslissen over jouw medische keuzes of voeding

Hun enige echte machtsmiddel is: “wij stoppen met begeleiden / wij trekken onze erkenning in”.

De praktijk: het maakt nauwelijks uit waar je zit

Of een organisatie nu:

- groot of klein is

- ADI/ADEU is, kandidaat is, of niet aangesloten

- duur of goedkoper is

De contracten lijken vaak opvallend veel op elkaar:

- veel controle

- veel juridische indekking

- weinig zeggenschap voor de gebruiker

- veel plichten, weinig rechten

Het patroon blijft hetzelfde.

Geen klant, maar een ondergeschikte

Je betaalt voor een dienst, maar wordt vaak niet behandeld als klant.

In een normale relatie:

- jij betaalt

- de ander levert

- je evalueert samen

Hier:

- de organisatie beoordeelt

- de organisatie beslist

- jij moet vooral voldoen

De toon is niet: “we werken samen”.

De toon is: “wij beslissen of jij mag blijven”.

Alles is ingericht op nul risico voor de organisatie

Zelfs als:

- begeleiding tekortschiet

- afspraken niet worden nagekomen

- het traject inhoudelijk faalt

Dan nog ligt het risico vrijwel altijd bij de gebruiker.

Dit zijn geen samenwerkingsovereenkomsten.

Dit zijn risico-afschuifcontracten.

Een geanonimiseerde voorbeeldcase

Iemand met een eigen hond betaalt alles zelf.

Eerst komt er een contract.

Dan formulieren.

Dan aanvullende voorwaarden.

Dan nog meer voorwaarden.

Steeds meer controle.

Steeds minder zeggenschap.

Tot het moment komt:

“Je voldoet niet meer.”

Dan volgt:

- tekenen om door te mogen

- of tekenen om netjes weg te mogen

Dat is geen samenwerking meer.

Dat is macht met juridische borging.

Zwijgcontracten en contactverboden

Soms gaat het nog verder:

- zwijgafspraken

- geheimhouding

- contactverboden

- stilte als voorwaarde voor geld of afronding

Als een organisatie netjes werkt, heeft ze dat niet nodig.

Dit komt niet door ADI of ADEU

ADI/ADEU vragen:

- kwaliteitsborging

- professionele standaarden

Ze vragen niet:

- juridische dominantie

- structurele ondergeschiktheid van gebruikers

Dit is een organisatiemodel. Een keuze. Geen noodzaak.

Groot, klein, duur, goedkoop: het patroon blijft

Twee smaken zie je steeds:

1. Belangenverstrengeling

2. Alles juridisch dichttimmeren

En vaak: een combinatie.

Soms heb je geluk dat iemand maatwerk wil doen.

Maar dat voelt als geluk – niet als normaal.

De simpele toets

Als je je werk goed doet, waarom moet je het dan juridisch zo dichttimmeren?

Wat samenwerking zou moeten zijn

Samenwerking betekent:

- vertrouwen

- gelijkwaardigheid

- duidelijke afspraken

- samen verantwoordelijkheid dragen

Niet:

- controle

- angst

- juridische wurggrepen

De oproep aan de sector

Dit is geen aanval.

Dit is een oproep.

Aan scholen.

Aan organisaties.

Aan beleidsmakers.

Aan gemeenten.

Aan keurmerken.

Ga hier naar kijken.

Ga hierover praten.

Durf dit systeem ter discussie te stellen.

We zijn volwassen mensen.

We zijn gelijkwaardig.

We zijn geen ondergeschikten.

Samenwerking betekent: samen.

De kernzin

Als een organisatie alleen kan functioneren niet door alles juridisch dicht te timmeren, vertrouwt ze blijkbaar haar eigen werk niet.

Tot slot

Dit is een pleidooi voor:

- gelijkwaardigheid

- volwassen verhoudingen

- echte samenwerking

Want hulphondgebruikers zijn:

- geen dossiers

- geen risico-objecten

- geen ondergeschikten

Maar klanten, eigenaren en samenwerkingspartners.