Voelen dieren onweer aankomen? | De wetenschap achter het gedrag van honden en andere dieren

Voelen dieren onweer aankomen? Een kijkje in de wetenschap

Veel diereneigenaren herkennen het wel. Een hond die ineens onrustig wordt, een paard dat eerder beschutting zoekt of vogels die zich anders gedragen, terwijl de lucht nog vrijwel helder lijkt. Pas later trekken donkere wolken samen en barst het onweer los.

Het roept een interessante vraag op: kunnen dieren onweer of noodweer écht eerder aanvoelen dan mensen?

Het korte antwoord is: misschien wel. Niet omdat dieren het weer kunnen voorspellen, maar omdat zij veranderingen in hun omgeving waarnemen die voor mensen veel minder duidelijk zijn.

Er verandert meer dan alleen de lucht

Voordat een onweersbui ontstaat, vinden er al verschillende veranderingen plaats in de atmosfeer. Veel daarvan zijn meetbaar en wetenschappelijk goed bekend.

Luchtdruk

Voor veel onweersbuien daalt de luchtdruk. Mensen merken dit meestal niet bewust op, al geven sommige mensen met bijvoorbeeld migraine, gewrichtsklachten of andere chronische aandoeningen aan dat zij weersveranderingen kunnen voelen. Hiervoor is wetenschappelijk wisselend bewijs; het verschilt sterk per persoon.

Bij dieren wordt vermoed dat zij gevoeliger zijn voor veranderingen in luchtdruk. Verschillende diersoorten laten voorafgaand aan stormen of onweer ander gedrag zien, maar het is nog niet precies bekend hoe zij deze veranderingen waarnemen.

Luchtvochtigheid

Ook de luchtvochtigheid verandert vaak voordat onweer ontstaat.

Voor honden is dat mogelijk veel betekenisvoller dan voor mensen. Hun reukvermogen is uitzonderlijk ontwikkeld. Veranderingen in luchtvochtigheid beïnvloeden hoe geurmoleculen zich door de lucht verspreiden. De geur van de omgeving verandert daardoor letterlijk.

Waar wij vooral kijken naar de lucht, "leest" een hond zijn omgeving grotendeels met zijn neus.

Infrageluid

Een onweersbui produceert niet alleen hoorbare donder, maar ook zeer lage geluidsgolven, zogenoemd infrageluid. Deze trillingen liggen onder de menselijke gehoordrempel en kunnen zich over grote afstanden verspreiden.

Van verschillende diersoorten is bekend dat zij gevoelig zijn voor lage frequenties en trillingen. Er wordt onderzocht of honden dergelijke signalen ook gebruiken om veranderingen in het weer waar te nemen, maar daarvoor is op dit moment nog geen sluitend bewijs.

Elektrische veranderingen

Vóór een onweersbui bouwt zich een sterk elektrisch veld op tussen de aarde en onweerswolken.

Van verschillende diersoorten, zoals haaien, roggen, sommige vissen, bijen en bepaalde vogelsoorten, is bekend dat zij elektrische velden kunnen waarnemen.

Bij honden is dat niet aangetoond. Wel wordt gedacht dat statische elektriciteit voor sommige honden ongemakkelijk kan zijn, bijvoorbeeld doordat hun vacht gemakkelijker statisch geladen raakt.

Veranderingen in de lucht

Veel mensen herkennen de typische geur vlak vóór of na een onweersbui. Dat is geen verbeelding. Tijdens onweersbuien ontstaan onder andere ozon en stikstofoxiden, terwijl regen ook geurmoleculen uit bodem en vegetatie vrijmaakt.

Voor een hond, met een reukvermogen dat vele malen gevoeliger is dan dat van een mens, zijn deze veranderingen waarschijnlijk veel duidelijker waarneembaar.

Honden nemen de wereld anders waar

Mensen vertrouwen vooral op wat we zien.

Voor honden spelen geur, geluid en subtiele veranderingen in hun omgeving een veel grotere rol.

Daarnaast zijn honden bijzonder goed in het waarnemen van veranderingen bij mensen. Ze kunnen reageren op veranderingen in lichaamshouding, spierspanning, ademhaling, gezichtsuitdrukking, stemgebruik en zelfs op geurveranderingen die samenhangen met stress of emoties.

Daardoor is het soms moeilijk vast te stellen waarop een hond precies reageert.

Reageert hij op het naderende onweer? Op veranderingen in de atmosfeer? Of merkt hij juist dat zijn eigenaar zich lichamelijk of emotioneel anders gaat voelen?

Waarschijnlijk verschilt dat per situatie én per hond.

Niet iedere hond reageert hetzelfde

Net als mensen zijn ook honden individuen.

Sommige honden slapen rustig door een onweersbui heen. Andere honden worden uren van tevoren onrustig, zoeken hun eigenaar op of vertonen ander gedrag dan normaal.

Ook de reactie ná een onweersbui kan verschillen. Sommige honden lijken juist de volgende dag gevoeliger, vermoeider of sneller overprikkeld.

Dat laat zien dat er waarschijnlijk niet één verklaring is. Het gedrag ontstaat vermoedelijk door een combinatie van verschillende factoren, zoals weersveranderingen, eerdere ervaringen, gevoeligheid van het zenuwstelsel en de reactie van de mensen om hen heen.

Wat weten we wél en wat weten we nog niet?

De wetenschap laat zien dat vóór onweer meetbare veranderingen optreden in onder andere luchtdruk, luchtvochtigheid, geluidsgolven en elektrische activiteit in de atmosfeer.

Ook weten we dat dieren vaak over veel gevoeligere zintuigen beschikken dan mensen.

Wat we nog niet precies weten, is welke signalen honden daadwerkelijk gebruiken en waarom de ene hond sterk reageert terwijl een andere hond nauwelijks iets lijkt te merken.

Waarschijnlijk is er geen sprake van één enkel mechanisme, maar van een samenspel van verschillende prikkels die een hond waarneemt.

Tot slot

Dieren beschikken niet over een magisch vermogen om het weer te voorspellen. Wel leven zij in een zintuiglijke wereld die op veel vlakken rijker is dan die van ons.

Misschien merken zij daarom veranderingen op die voor ons nog onzichtbaar, onhoorbaar of onruikbaar zijn.

Juist dat maakt het gedrag van dieren rondom onweer zo fascinerend: niet omdat het onverklaarbaar is, maar omdat we nog steeds niet alles begrijpen van de bijzondere manier waarop zij hun omgeving waarnemen.

Bronnen

De informatie in deze blog is gebaseerd op wetenschappelijke literatuur en informatie van erkende onderzoeksinstituten op het gebied van diergedrag, diergeneeskunde en meteorologie.

Boeken

- Horowitz, A. (2010). Inside of a Dog: What Dogs See, Smell, and Know. Scribner.

- Horowitz, A. (2016). Being a Dog: Following the Dog into a World of Smell. Scribner.

- Miklósi, Á. (2015). Dog Behaviour, Evolution, and Cognition (2e editie). Oxford University Press.

- Overall, K. L. (2013). Manual of Clinical Behavioral Medicine for Dogs and Cats. Elsevier.

- Yin, S. (2009). Low Stress Handling, Restraint and Behavior Modification of Dogs & Cats. CattleDog Publishing.

Wetenschappelijke tijdschriften

- Journal of Veterinary Behavior

- Applied Animal Behaviour Science

- Frontiers in Veterinary Science

- Animal Behaviour

- Journal of Comparative Physiology A

Meteorologie

- Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI)

- National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA)

- World Meteorological Organization (WMO)

Opmerking

Hoewel wetenschappelijk onderzoek laat zien dat dieren gevoelig zijn voor veranderingen in hun omgeving, is er op dit moment geen overtuigend bewijs dat honden onweer of noodweer daadwerkelijk kunnen voorspellen. Het meest waarschijnlijke is dat honden reageren op een combinatie van veranderingen in de atmosfeer, hun uitzonderlijk goed ontwikkelde zintuigen en subtiele veranderingen bij de mensen en dieren om hen heen.