Geen robot, geen speelgoed – over slimme honden, zelfregulatie, eten, energie en eerlijk blijven.

Over zelfregulatie, energie, prikkels en waarom eerlijk kijken belangrijker is dan perfecte gehoorzaamheid

Ik zeg wel eens dat ik geen “slome lab” wilde. En laat ik dat meteen goed uitleggen, want ik heb het dan niet over labradors als ras. Ik heb vroeger een hond gehad die ik altijd mijn “slome lab” noemde: een huishond, lief, betrouwbaar, makkelijk. Echt een schat.

Maar ook een hond die weinig zelfstandig was, weinig meedacht en vooral heel erg volgde.

Dat was een fijne hond. En voor zijn rol als huishond was hij perfect. Maar het was niet het type hond dat ik nog een keer wilde.

Mijn volgende twee honden waren juist wél zelfdenkende honden. En Iris is dat ook. Dat is geen toeval. Dat is een bewuste keuze. Ik hou van honden met een actief brein. Honden die meedenken, zelf oplossingen zoeken en initiatief nemen. Dat maakt het soms ingewikkelder — maar ook veel rijker.

Ik wilde geen robot. Ik wilde een denkende partner.

Slim zijn is geen knopje

Iris is slim. Echt slim.

Ze kan deuren openen, routes onthouden, plekken onthouden waar eten lag (en dat uren later nog weten), plannen uitvoeren en wachten op het juiste moment. Als ze ergens vers vlees of patat heeft zien liggen, dan weet ze dat. En dan weet ze dat later nog steeds.

En als ze de kans krijgt — omdat er een deur openstaat of omdat ze er zelf eentje kan openen — dan loopt ze rustig naar de andere kant van het terrein om het alsnog te gaan halen.

Niet impulsief. Niet chaotisch. Maar doelgericht.

Dat is geen “stout gedrag”. Dat is geheugen, motivatie en probleemoplossend vermogen.

En ja — dat betekent ook dat haar slimme brein soms eigen ideeën heeft.

Dat is geen bug. Dat is precies de feature.

Zelfregulatie is geen alles-of-niets

Iris kan buiten bijna alles negeren: andere honden, prikkels, eten. Maar bepaalde soorten vlees, vers vlees en patat zijn voor haar extreme high-value prikkels.

Ze kan zich nog steeds inhouden als ik heel duidelijk aangeef dat het niet mag, zeker als ze weet dat ze later een andere beloning krijgt. Maar de motivatie verdwijnt niet. Ze onthoudt waar het ligt. En als er later een kans komt, dan voert ze alsnog het plan uit.

Dat betekent niet dat ze geen zelfregulatie heeft. Het betekent: zelfregulatie is actief onderdrukken van een sterke motivatie. En dat kost energie. En die energie is niet oneindig.

En het is ook prikkel-afhankelijk

Bij “normaal” eten kan ze zich zó goed reguleren dat ze soms gewoon niet eet. Dan staat alles zo op controle en rem, dat zelfs eten er niet meer doorheen komt.

Maar bij sommige soorten voer is die rem veel moeilijker.

Dat is geen trainingstekort. Dat is hoe het brein werkt. Sommige prikkels zijn neurologisch gezien gewoon topprioriteit.

De batterij kan leeg zijn.

Zelfregulatie kost mentale energie. Na een dag met veel prikkels, veel andere honden, veel spanning of veel verantwoordelijkheid kan die batterij gewoon op zijn.

En dan zie je: ze kan zich ineens nergens meer goed reguleren, alles komt harder binnen, of ze reageert zich juist af op andere dingen.

Niet omdat ze vervelend is. Maar omdat het remsysteem leeg is.

Daarom is management soms belangrijker dan training

Als ik weet dat Iris iets heeft gespot, dan weet ik ook: voordeur op de knip, tussendeur dicht, eerst samen nog een keer langs die plek, checken dat het weg is, pas dan weer “vrij” in huis.

Niet omdat ze onbetrouwbaar is. Maar omdat ik weet: haar brein heeft dit doel nog opgeslagen.

In de gedragswereld heet dit: “Set your dog up for success.”

Niet hopen dat het goed gaat. Maar de omgeving zo inrichten dat ze niet kan falen.

En ja… naast een snackbar wonen helpt ook niet

Dat betekent: continu frituurlucht, eten op straat, hoge-waarde prikkels in de omgeving. Voor een hond is dat geen neutrale omgeving, dat is een permanent high-value prikkelgebied.

Zelfs een hond met goede zelfregulatie moet zich daar veel vaker en veel langer inhouden. En omdat zelfregulatie energie kost, wordt de kans groter dat het een keer misgaat als je het management laat verslappen.

Niet elke hond kan zichzelf altijd reguleren

Niet elke hond kan zichzelf even goed reguleren. En zelfs honden die het meestal kunnen, kunnen het bij stress, vermoeidheid, overprikkeling of hele sterke prikkels ineens niet meer.

Zelfregulatie is context-afhankelijk, energie-afhankelijk en prikkel-afhankelijk. Dat is geen karakterfout. Dat is neurologie.

En sommige honden kunnen het (nog) helemaal niet. Die hebben geen strengere regels nodig, maar meer begeleiding, meer veiligheid en meer externe begrenzing.

We kunnen niet altijd zien wat er in onze hond omgaat

Wij kunnen niet voelen wat onze hond voelt. Net zoals niemand aan jou kan zien dat je hoofdpijn hebt.

Wat gisteren geen probleem was, kan vandaag ineens wél te veel zijn. Niet omdat iemand iets fout deed, maar omdat de draagkracht vandaag anders is.

Wij zijn geen hond. We zitten niet in dat lijf. Soms zie je het pas als het er al is.

Dat is geen falen. Dat is de realiteit van leven met een ander zenuwstelsel.

“Mijn hond doet dat nooit” bestaat niet

Ik geloof niet in “mijn hond doet dat nooit”.

Gedrag is geen vaste eigenschap. Het is een momentopname van een zenuwstelsel onder belasting.

Waarom ik hier bewust voor kies

Ik wilde geen makkelijke, volgzame hond. Ik wilde een denkende partner.

Dat betekent: meer management, meer vooruitdenken, meer meebewegen — en soms extra sloten op de deur.

Maar het betekent ook: een hond die kan inschatten, oplossen, meedenken en functioneren in het echte leven.

Geen robot, geen speelgoed, geen machine

Een hond is geen robot. Geen stuk speelgoed. En geen machine waar we volledige controle over hebben. Het is een levend wezen.

We kunnen begeleiden, trainen en managen. Maar we hebben nooit volledige controle.

En dat is geen zwakte. Dat is respect voor leven.

Tot slot

Iedereen wil dat zijn hond zich goed gedraagt. Maar honden zijn geen machines.

We leven en werken met levende wezens. En dat vraagt geen controle-fantasie, maar respect, eerlijkheid en verantwoordelijkheid.

En eerlijk? Ik zou haar voor geen goud willen ruilen voor een “slome lab”.